YUSUF YAVUZ SOYSAL

“Usul esasa mukaddemdir.” (Mecelle yazarı Ahmet Cevdet Paşa)

“Yedi delikli tokmak bunu bilmeyen ahmak.” (Anonim halk bilmecesi)

“Utanmak devrimci bir duygudur.” (Karl Marks)

Başlık tuhaf görünüyor olabilir. Türkiye solcusunun ve bütüncül şemalarla düşünen insanların tersine bir başlık bu. Hoca da tersine giderdi; bir sapak bulunca oradan ilerler ve yeniden o sapağın izinde ileriye doğru bir yol arardı. “Hep İleri” demesi belki bu yüzdendir. Güzel yazıyordu ve Türkçe’si şıkır-şıkır akıyordu; minnettarız.

Yalçın Hoca’nın külliyatı “sapak”larla doludur. Kimisi tali yoldur. Kimisi ana yola uzanan ve derin çizgileri, yoğun anlamları, arzuları, korkuları, haykırmaları, arayışları, sesleri, şiirleri, tarihleri bulunan tali yollar. Ana yola akan bir ırmak gibi çağlardı. Övgünün de yerginin de hududu olmalı. Üniversitede mübalağa sığası öğrenmiştik. Burada duralım.

İlki Laf Bir Değerlendirme

Bir: TİP Genel Başkanı Sayın Erkan Baş Yalçın Hoca’nın ölümü üzerine bir mesaj yayınladı. Baş’ın mesajı “Sayın Yalçın Küçük” diye başlıyor. Oysa Yalçın Küçük “Sayın” hitabını sevmezdi. Sadece sevmez mi; çok karşıydı. Dileyen Google, chatGBT, Gemini ve benzeri pek çok araçtan bakabilir.

Erkan Bey’in bilmesi gereken şudur: Behice Boran’ın, Mehmet Ali Aybar’ın, Yaşar Kemal’in, İsmet Özel’in ve daha nice siyasetçi, aydın, şair, romancı ilh. aydınlarımızın ve işçilerin, marabaların partisinin adını alan bir partinin genel başkanı bu hitabı kullanamaz.

Arz ediyoruz ve Yalçın Hoca’nın mirası burada bir özrü hak ediyor.

İki: TKP Genel Sekreteri Kemal Okuyan da bir mesaj yayınladı. Sayın Okuyan paylaşımında “Türkiye en üretken, özgün, tutkulu, devrimci aydınlarından birini yitirdi. Ufuk açtı, heyecan verdi. Tutarsızlıkları bile devrimci bir arayışın ürünüydü. Ondan çok şey öğrendim diyecek binlerce kişi vardır. Biri de benim ve iyi ki…”

Güzel paylaşım; kutluyoruz, fakat bence sorunlu ve çok önemli bir kelime var burada: “tutarsızlık”. Ben olsam “tutarsızlık” demezdim. Arayış daha doğru bence. Fakat esas mesele kelimenin içerdiği anlam katmanlarında. Kemal Okuyan’ın tutarsızlık dediği sanırım Yalçın Hoca’nın en yaratıcı tezleri. Özellikle tarih ve Türklük üzerine olanlar. “Müslümanlık bizim dinimizdir” de demişti Yalçın Küçük. Adnan Menderes’in idamında İsrail parmağı olduğunu da ve daha pek çok şey. Kemal Bey ise neyin tutarlı neyin tutarsız olduğunu belirlediğini zanneden tuhaf bir teorik-politik pozisyonda.

Sır’lı Bir seçenek: Müslüman ve Komünist

Yalçın Küçük Müslüman ve komünist sıfatlarını yan yana getirebilecek bir teorik-politik çizgide değildi. Olması da gerekmiyor. Müslümanlık tarihsel yüklerle dolu, fakat Türkiye’nin derinlerine işlemiş ve daha önemlisi -benim açımdan- kişiyi derleyen, doğruya-iyiye sevk eden, insani yönelimi en üst seviyeye taşıyan bir inanç, tutum, hâl.

Güzel, şimdi neden bu başlığı koyduğumuza geçebiliriz. Yalçın Küçük’ün külliyatında Türkiye Üzerine Tezler’den Aydın Üzerine Tezler’e, Atamanoğlu Fatih‘ten Gizli Tarih ve Sırlar’a kadar Türklük, tarih, edebiyat, komünistlik, sol tarih ilh. pek çok konu vardır; hep biliyoruz.

Konumuz açısından kısaca şunu belirtip bitirebiliriz: Sırlar kitabı hem Sovyetlerin, Lenin’in Enver Paşa ve diğer Türk aydınları ve siyasetçileri ile ilgili ilişkilerini söz konusu ediyor; hem de Roy’un macerasından diğerlerine kadar, bize, Türklerin ve Müslümanların Rus devrimine etkileri ve Bolşeviklerle kurduğu ilişkilere dair ipuçları sunuyor.

“Niçin durup dururken saçmalığa övgü düzdüm? Çünkü saçmalık sorgulanmağa gelmez. Varılması gereken bir yerin olup olmadığı sorgulanabilir; ama bir şeyi saçma bulduğumuzda ortaya sorgulanacak bir şey çıkmadığını da itiraf etmiş oluruz.” (İsmet Özel, Sondan Bir, sf.18.)

Burada bitiriyoruz.

Allah rahmet eylesin.

Yalçın Hocamıza bir de şiir hediye ediyoruz:

“Kim ne bilür bizi nice soydanız
Ne zerrece oddan ne hod sudanız
Bize meftûn olan marifet söyler
Biz Horasan elleründe baydanuz
Bizüm zahmumuza merhem bulunmaz
Biz kudret okunda gizlü yaydanız
Yedi derya bizüm keşkülümüzde
Hacım umman ise biz de göldenüz
Hızır İlyas bizüm haldaşumuzdur
Ne zerrece Günden ne hot Aydanuz
Yedi tamu bize nevbahar oldu
Sekiz uçmak içindeki köydenüz

Mûsa gibi «Lenterani» denürüz
Aslumuzu sorar isen Hoy’danız
Abdal Mûsa oldum geldüm cihana
Ârifler anlar bizi ne boydanız”

(Abdal Musa)